Aşılar, çocukluk çağının en etkili ve en güvenilir halk sağlığı araçlarından biridir. Geçmişte milyonlarca çocuğun hayatını kaybetmesine ya da kalıcı hasar görmesine neden olan hastalıkların büyük bölümü, rutin aşılama programları sayesinde kontrol altına alınmış ya da tamamen ortadan kaldırılmıştır. Bu rehberde Türkiye'nin resmi çocuk aşı programını, özel olarak yaptırılabilecek ek aşıları ve ebeveynlerin en sık sorduğu soruları kapsamlı biçimde ele alacağız.
Aşılar Neden Bu Kadar Önemli?
Bir aşı yaptırdığınızda yalnızca kendi çocuğunuzu korumakla kalmaz, aşılanamayan bireyleri de dolaylı olarak korursunuz: çok küçük bebekler, kanser tedavisi görenler veya bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler kendi başlarına yeterli bağışıklık geliştiremez ve bu kişilerin korunması ancak toplumsal bağışıklık yoluyla mümkün olur. Aşı oranları düştüğünde uzun yıllar önce kontrol altına alınmış hastalıklar yeniden ortaya çıkabilir; bu tehlikeyi somutlaştıran çok sayıda güncel örnek mevcuttur.
Türkiye Ulusal Aşı Takvimi
Türkiye Sağlık Bakanlığı, tüm çocuklara ücretsiz olarak uyguladığı kapsamlı bir rutin aşı programı yürütmektedir. Bu program düzenli olarak güncellenmekte; yeni aşılar eklenmekte ve bilimsel kanıtlara göre dozlar optimize edilmektedir.
Doğumda
Hepatit B aşısının ilk dozu, tercihen doğumdan sonraki ilk 12-24 saat içinde uygulanır.
1. Ay
Hepatit B aşısının ikinci dozu.
2. Ay
Difteri, Boğmaca, Tetanoz, Polio, Hib ve Hepatit B'yi bir arada içeren altılı kombine aşının birinci dozu ile Pnömokok (PCV13) aşısının birinci dozu uygulanır.
4. Ay
Altılı kombine aşının ikinci dozu ve PCV13'ün ikinci dozu.
6. Ay
Altılı kombine aşının üçüncü dozu ve PCV13'ün üçüncü dozu.
12. Ay
Kızamık-Kızamıkçık-Kabakulak (KKK) aşısının birinci dozu, Su Çiçeği (Varisella) aşısının birinci dozu ve PCV13 rapel dozu uygulanır.
18. Ay
Difteri-Boğmaca-Tetanoz rapel dozu, Hib rapel dozu, Polio rapel dozu ve KKK aşısının ikinci dozu.
İlkokul (6 Yaş)
Difteri-Tetanoz-Boğmaca (dTaP) rapel dozu ve Polio rapel dozu.
Ortaokul (11-12 Yaş)
HPV aşısı (kızlara iki doz) ve Difteri-Tetanoz (dT) rapel dozu.
Özel (Devlet Programı Dışı) Aşılar
Türkiye'nin resmi takviminde yer almayan bazı aşılar özel kliniklerde ücretli olarak yaptırılabilmektedir. Bu aşılar bilimsel açıdan güvenli ve etkin olup pek çok gelişmiş ülkenin ulusal programında rutin olarak yer almaktadır.
Rotavirüs Aşısı
Bebeklerde ağır ishale neden olan rotavirüs enfeksiyonuna karşı koruyan bu aşı, 6. haftadan itibaren başlanarak 2-3 doz olarak uygulanır. Son doz en geç 32. haftaya kadar tamamlanmalıdır. Hastane yatışları gerektiren ciddi ishallerin önlenmesinde çok etkilidir.
Menenjit B Aşısı (Bexsero)
Menenjit hastalığının en sık ve en ölümcül serotiplerinden biri olan Meningokoks B'ye karşı koruma sağlar. Bebeklerde 2, 3 ve 12. aylarda üç doz olarak uygulanır. Menenjit tedavisindeki güçlükler ve bıraktığı kalıcı hasarlar göz önüne alındığında bu aşı özellikle tavsiye edilmektedir.
Hepatit A Aşısı
12. aydan itibaren iki doz olarak uygulanır. Özellikle yurt dışı seyahat planı olan aileler için önerilir. Marmaris gibi turistik bölgelerde yaşayan ya da seyahat eden çocuklar için ek koruma sağlar.
Yıllık İnfluenza (Grip) Aşısı
6 ay ve üzeri tüm çocuklara her yıl sonbaharda önerilir. İlk kez yapılacak çocuklara 4 hafta arayla iki doz uygulanır. Grip, küçük çocuklarda ciddi komplikasyonlara (zatürre, kulak enfeksiyonu, hastaneye yatış) yol açabildiğinden bu aşı özellikle değerlidir.
HPV Aşısı (Erkek Çocuklar)
Türkiye'nin ulusal programında yalnızca kızlara yer verilmekle birlikte, HPV aşısı erkek çocuklara da önerilmektedir. Erkeklerde anal ve ağız kanseri riskini azaltır ve toplumsal bağışıklığa katkı sağlar.
Su Çiçeği Aşısı (2. Doz)
Programda 12. ayda tek doz yer almaktadır; ancak iki doz uygulaması yüzde doksanın üzerinde koruma sağlamakta, tek doz ise yaklaşık yüzde seksen beş civarında kalmaktadır. İkinci dozun yaptırılması bu nedenle tavsiye edilmektedir.
Aşı Yan Etkileri: Normal mi, Endişe Verici mi?
Aşılar, diğer ilaçlar gibi yan etkilere neden olabilir; bunların büyük çoğunluğu hafif ve geçicidir.
Sık görülen ve normal yan etkiler: Enjeksiyon yerinde kızarıklık, şişlik ve hassasiyet; hafif ateş (özellikle ilk 1-2 gün); huzursuzluk, ağlama; uyuklama. Bu belirtiler genellikle 1-3 gün içinde kendiliğinden geçer. Enjeksiyon yerini soğuk bez ile soğutabilir, gerekirse doktor önerisiyle parasetamol verebilirsiniz.
Nadir ama dikkat edilmesi gereken belirtiler: Yüzde şişme, yaygın döküntü, nefes almada güçlük (anafilaksi belirtileri), 2 günden uzun süren yüksek ateş, aşırı ağlama. Bu durumlar görüldüğünde derhal doktoru arayın.
Aşı Güvenliği: Sık Sorulan Sorular
Aşılar otizme yol açar mı? Hayır. Bu iddia, 1998 yılında yayınlanan ve ardından etik ihlalleri ve veri sahteciliği nedeniyle geri çekilen sahte bir araştırmaya dayanmaktadır. O tarihten bu yana milyonlarca çocuğu kapsayan onlarca bağımsız araştırma, aşılar ile otizm arasında hiçbir bağlantı olmadığını tutarlı biçimde ortaya koymuştur.
Birden fazla aşı aynı anda yapılabilir mi? Evet. Kombine aşı programları, bağışıklık sistemi üzerindeki yük konusunda kapsamlı biçimde araştırılmıştır. Bebeğin bağışıklık sistemi günde yüzlerce farklı antijenle başa çıkabilecek kapasitededir; birkaç aşının birlikte yapılması bu kapasiteyi aşmaz.
Hastalığı geçiren çocuk aşı yaptırmalı mı? Geçirilen hastalık genellikle doğal bağışıklık oluşturur; ancak bu bağışıklık her zaman tam ve uzun ömürlü olmayabilir. Aşı zamanlaması hakkında doktorunuzla konuşun.
Aşı takvimim geriden mi kaldı? Geç kalan aşılar "yakalama (catch-up) takvimi" ile telafi edilebilir. Hiç yaptırılmamış bir aşı ne olursa olsun sıfırdan başlanabilir. Dr. Göze Ercan kliniğinde aşı kartınızı getirerek kişiselleştirilmiş bir takvim hazırlattırabilirsiniz.
Seyahat Aşıları
Yurt dışı seyahati planlayan aileler için ek aşı önlemleri gerekebilir. Seyahat öncesi en az 4-6 hafta önceden bir çocuk doktoruyla görüşmek, hedefe göre Hepatit A, Tifo, Sarıhumma veya Kolera gibi aşılar ile sıtma profilaksisi gibi önlemler hakkında bilgi almanızı sağlar.
Çocuğunuzun aşı takvimini gözden geçirmek, eksik aşıları tamamlamak veya özel aşılar hakkında bilgi almak için Dr. Göze Ercan kliniğine randevu alabilirsiniz. Doktorsitesi.com veya WhatsApp aracılığıyla kolayca ulaşabilirsiniz.
